Czytelnik 1969, wyd. 1.
Witam po kilku miesiącach
niewidzenia.
Mam właśnie za sobą
lekturę autobiografii mojego ukochanego ilustratora Jana Marcina
Szancera.
Mam nadzieję, że jest to człowiek znany
wszystkim, nawet tym młodszym... Wspaniała , barwna postać, choć nie bez skazy. Curriculum Vitae to gawęda o pierwszej połowie
życia Szancera - do końca II wojny światowej. Gawęda w charakterystycznym
stylu, który nazwę na nasz użytek 'stylem krakowskim'. Bezpretensjonalna,
dowcipna, często ironiczna opowieść inteligenta przedwojennego, z urodzenia
krakusa, z wyboru warszawiaka. W podobnym stylu pisał też Sztaudynger. Optymistyczna, powściągliwa emocjonalnie, żadnych narzekań na los. Podziwiam ten styl.
Na Curriculum Vitae JMS składają sie więc urocze, na przemian to wzniosłe, to banalne opowieści. Z krakowskiego dzieciństwa autor wspomina, jak natykał się na schodach na prawdziwych bohaterów Wesela Wyspiańskiego, o perypetiach szkolnych 'niebieskiego mundurka', o uczelnianych wpływach Matejki, 'prywatnej' nauce u Dunikowskiego - który zresztą jako pierwszy któregoś dnia wykrzyknął:
"Ty będziesz ilustratorem!". Choć sam Szancer marzył długo, żeby byc drugim Wyspiańskim. Rysować xwitraże na ogromnych kartonach to był jego artystyczny cel.
Niezapomniana podróż do Włoch i podróże po
Polsce za chlebem, nerwówka w redakcjach gazet, notoryczne popijawy, długie
lata mrzonek o 'wielkiej sztuce'. Warszawa, Tuwim, druga, ta właściwa żona -
Zofia Sykulska, córeczka Małgosia, dekoracje do teatrów i ilustracje do
czasopism, pierwsze ilustracje do książek, zaczyna się wojna.
Koszmar wojenny. Dzielne, odpowiedzialne zachowanie,
konspiracja, Powstanie Warszawskie, ucieczka z transportu, aresztowanie, obóz w
Prądniku, wejście Rosjan - przywitane z radością - w niezniszczonym, ale głodującym
Krakowie. Po odzyskaniu wolności stworzenie pierwszego kolorowego czasopisma
dla dzieci Świerszczyk (wyd. Czytelnik), najpierw w Łodzi, potem w Warszawie.
To, co fantastyczne, to opowieść, jak
zaczął w końcu ilustrować w końcu lat 30. XX wieku. Kiedyś trzeba było zacząć
zarabiać na rodzinę... Najpierw podręcznik dla Wydawnictw Szkolnych, potem
książka o pierwocinach telewizji (a propos - udało mi się ją wyszukać na
allegro - w doskonałym stanie, jedna z cenniejszych pozycji w moim zbiorze
szancerianów!!!),
I wreszcie książki dla dzieci. Żeby
utrzymać siebie i rodzinę oraz korzystając z tego, że wydawnictwa nawet w
czasie wojny planowały produkcję (po wojnie oczywiście), a miały zasoby
gotówki, bo ludzie wykupili wszystko, co było wydane przed wojną. I tak w 1940
roku powstaje dla wydawnictwa Arcta Opowieść o polskim Chrobotku. Tak się to zaczyna. A już w 1940
roku w opuszczonym mieszkaniu na Ogrodowej, na granicy getta, Szancer maluje
ilustracje do Baśni J.Ch. Andersena. Tak, TE ilustracje. Świniopas. Dziewczynka z zapałkami. Bzowa babuleńka. Księżniczka na grochu. Najsłynniejsze, najpiękniejsze, najsłodsze i najbardziej urocze polskie ilustracje dla dzieci powstały w czasie okupacji, gdy panowała zgroza wojenna! Do
niemal wszystkich postaci kobiecych pozowały żona i córeczka autora.
.jpg) |
| Ilustracje baśni, które u siebie zamieszczam, pochodzą jak zwykle z bezcennego bloga jarmila09 |
Tak pisze sam Szancer:
Jakby na przekór narastającemu
niebezpieczeństwu, łapankom, aresztowaniom, podejmowałem coraz to nowe prace,
jakby nic nie było mi w stanie zagrozić. Malowałem ilustracje do baśni Andersena na zamówienie Wegnera. Było to 80
barwnych plansz, które rozrzuciłem po podłodze wielkiego salonu państwa
Podlewskich. Przez moment byłem zadowolony z mojej pracy. Plansze miały
wspólną tonację, a jednocześnie zestawienia barwne nie powtarzały się.
Wyglądały jak kwiaty.
Jakże skromnie...
Powstają także dla wydawnictwa Wegner Bajka o polskim Bałtyku Lucyny Krzemienieckiej i
Legenda o śpiących rycerzach. Z kolei dla
E. Kuthana słynny Pan Drops i jego trupa. Zresztą pozycja
wznowiona tuż po wojnie, ale potem nie wznawiana i obecnie bardzo droga.
Rarytas.
Także Za
króla Jelonka i Pchła Szachrajka -
we wspaniałej, super owocnej współpracy z Brzechwą, jak się okazało potem
wieloletnim, najlepszym przyjacielem Szancera.
Legenda o Syrenie Warszawskiej i Śpiący
rycerze to był malarski hołd
złożony warszawiakom, konspiratorom, przyszłym powstańcom.
Zima 1945. Zbliża się zakończenie wojny.
Szancer dostaje duże zlecenie z całkowicie zrujnowanej Warszawy - maluje Akademię Pana Kleksa Jana Brzechwy. Życie
zaczyna się na nowo.
Fantastyczna optymistyczna opowieść.
A ja dzięki niej poznałam kilka tytułów,
których brakuje mi do mojej kolekcji szancerianów. Obejmuje ona już ponad 100
pozycji, z czego duża część to 1. lub 2. wydania. Jestem z niej bardzo dumna :)
